Aleksandr Düma — «Qafqaz səfəri: Bakı»
Səyahət oçerki; yad gözlə Bakı.
Aleksandr Düma (1802–1870) fransız ədəbiyyatının dünyaca tanınmış yazıçısıdır; «Üç müşkətyor» və «Qraf Montekristo» əsərləri ilə şöhrət qazanmışdır. 1858-ci ildə Düma Qafqaza — o cümlədən Bakıya — uzun bir səfər etmiş və bu təəssüratlarını «Qafqaz səfəri» («Le Caucase») adlı əsərində qələmə almışdır. Əsərin «Bakı» hissəsi bir səyahət oçerkidir: burada Düma Bakı şəhərini, onun memar görünüşünü, Xəzər dənizini, yerli xalqın həyat tərzini və məşhur «abşeron atəşi» — neft çıxışlarını fransız oxucusunun gözü ilə maraqla, həvəslə, bəzən də qeyri-adi bir möcüzə hissi ilə təsvir edir. Janr baxımından bu, bədii nəsrin bir növü olan səyahət oçerkidir (nağıl deyil): müəllif real müşahidəsini bədii dillə çatdırır. Xarici müəllif gözü ilə Azərbaycanın işıqlı, əzəmətli obrazı yaradılır.
Məsələn: Düma Bakı limanını görüb Xəzərin enginliyindən heyran olduğunu yazır, bu isə onun «yad» — fransız gözü ilə Bakını necə möcüzəli bir şəhər kimi qavradığını açıq şəkildə göstərir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Aleksandr Düma (1802–1870) | «Qafqaz səfəri» («Le Caucase»), «Bakı» hissəsi | Səyahət oçerki | Yad gözlə Bakının — şəhərin, Xəzərin, neft çıxışlarının — bədii təsviri |
Əsər fransız dilindədir; dünya ədəbiyyatına aiddir. Düma Bakıya 1858-ci ildə səfər etmişdir.
| Janr | Əsas əlaməti | Müəllif |
|---|---|---|
| Səyahət oçerki | Real müəllifin real müşahidəsinə əsaslanan bədii nəsr | Bəlli (konkret) müəllif |
| Nağıl | Anonim, uydurma süjet; sehr, yaxşı sonluq | Anonim (xalq yaradıcılığı) |
| Şeir | Vəzn, qafiyə; lirik duyğu | Bəlli müəllif |
| Dastan | Qəhrəmanlıq eposu; nəzm + nəsr; boy/qol | Xalq yaradıcılığı |
Dümanın «Bakı» hissəsi nağıl deyil, səyahət oçerkidir: real müəllif, real səfər, bədii nəsr.
- 1Addım 1 — Müəllif kim?: Aleksandr Düma fransız yazıçısıdır. O, Azərbaycanı doğma yurd kimi deyil, tamamilə kənardan — «yad göz» ilə görür.
- 2Addım 2 — Müşahidə nədir?: Düma 1858-ci ildə Bakıya gələrək şəhəri, Xəzər dənizini, yerli xalqın həyat tərzini və neft çıxışlarını (abşeron atəşini) müşahidə edir.
- 3Addım 3 — Münasibət necədir?: Müəllif Bakını möcüzəvi, nadir bir yer kimi qavrayır: Xəzərin enginliyi, neftin yerdən alovu — bunlar fransız oxucusu üçün qeyri-adi bir aləmdir.
- 4Addım 4 — Əsərin əhəmiyyəti: «Yad göz» sayəsində Azərbaycan — Bakı şəhəri, Xəzər, abşeron atəşi — fransız oxucusuna, sonra isə dünya oxucusuna tanıdılır. Bu perspektiv Azərbaycanın beynəlxalq mədəni əhəmiyyətini ortaya qoyur.
«Qafqaz səfəri»nin «Bakı» hissəsi janrca səyahət oçerkidir — nəsr janrı. Şeir deyil, nağıl deyil, dastan deyil. Əsas əlamət: real müəllif (Düma), real səfər (1858), bədii dillə yazılmış müşahidə.
Tez-tez yol verilən səhv: «Qafqaz səfəri»nin müəllifini Lev Tolstoy, Cəlil Məmmədquluzadə və ya Mirzə Fətəli Axundzadə ilə qarışdırmaq. Bu əsərin müəllifi fransız yazıçısı Aleksandr Düma (1802–1870) dur — rus deyil, azərbaycanlı deyil.
«Qafqaz səfəri» orijinalda fransız dilindədir («Le Caucase»). Rus dilindəki və ingilis dilindəki versiyalar tərcümədir. Düma Bakıya 1870-ci ildə vəfat etmişdir — buna görə 1920-ci il kimi tarixlər mümkün deyil.
Qaydalar
- 1«Qafqaz səfəri»nin («Le Caucase») müəllifi fransız yazıçısı Aleksandr Düma (1802–1870) dur.
- 2Əsərin «Bakı» hissəsi janrca səyahət oçerkidir — bədii nəsrin bir növü; nağıl deyil.
- 3Düma Bakıya 1858-ci ildə səfər etmiş, orada Xəzəri, şəhəri, neft çıxışlarını və yerli həyatı müşahidə etmişdir.
- 4Əsər «yad gözlə Bakı» mövzusunu işləyir: xarici müəllifin maraqla, heyranlıqla etdiyi müşahidə Azərbaycanı fransız oxucusuna tanıtmaq məqsədi daşıyır.
- 5Dümanın bu əsəri dünya ədəbiyyatına aid olub Azərbaycana həsr edilmiş ən məşhur xarici səyahətnamələrdən biridir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir