lit5-6.13· Fəsil 6: Sinifdənxaric oxu· ~13 dəq

Abdulla Şaiq — «Kiçik qəhrəman»

Sinifdənxaric oxu; cəsarət və uşaq qəhrəman.

«Kiçik qəhrəman» Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının banilərindən biri sayılan Abdulla Şaiqin (əsl adı Abdulla Talıbzadə, 1881–1959) nəsr əsəridir və V sinif ədəbiyyat proqramında Fəsil 6: Sinifdənxaric oxu bölməsində öyrənilir. Abdulla Şaiq ömrü boyu uşaqlar və gənclər üçün yazıb, milli uşaq teatrının yaranmasında da mühüm rol oynayıb; onun «Xoruz», «Bənövşə», «Keçi» kimi şeirləri və «Tıq-tıq xanım» kimi pyesləri bu gün də sevilə-sevilə oxunur. «Kiçik qəhrəman» hekayəsinin adı özü də əsərin mövzusunu göstərir: burada yaşca kiçik olsa da, çətin vəziyyətdə cəsarət, düzgünlük və qətiyyət göstərən bir uşaq təsvir olunur. Əsər nəzmlə deyil, sərbəst nəsr dilində — hekayə şəklində — yazılıb, süjeti isə real, gündəlik həyata yaxındır. Əsərin ideyası aydındır — həqiqi qəhrəmanlıq yaşdan yox, insanın xarakterindən, vicdanından və doğru davranışından asılıdır. Bu mövzunu öyrənərkən diqqət yetirməli olduğumuz — əsərin müəllifi (Abdulla Şaiq), janrı (hekayə/nəsr) və mövzusudur (uşaq cəsarəti).

📌Nümunə

Məsələn, bir şagird əsərin məzmununu belə ümumiləşdirə bilər: hekayədə kiçik yaşlı qəhrəman çətin anda qorxmadan, düzgün seçim edərək öz cəsarətini nümayiş etdirir.

Əsas terminlər

Abdulla Şaiq — Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının banilərindən biri, əsl adı Abdulla Talıbzadə (1881–1959). Uşaqlar üçün şeir, hekayə və pyeslər yazmış, milli uşaq teatrının yaranmasında mühüm rol oynamışdır.
"Kiçik qəhrəman" — Abdulla Şaiqin nəsr janrında yazdığı hekayə. V sinif ədəbiyyat proqramında Fəsil 6: Sinifdənxaric oxu bölməsində öyrənilir. Əsərdə çətin vəziyyətdə cəsarət, düzgünlük və qətiyyət göstərən kiçik yaşlı bir uşaq təsvir olunur.
Hekayə — Nəsr janrının bir növü; hadisələr sərbəst nəsr dilində, real həyata yaxın süjetlə təsvir olunur. "Kiçik qəhrəman" nəzmlə deyil, məhz hekayə şəklində yazılmışdır.
Sinifdənxaric oxu — Şagirdlərin dərsdən kənar vaxtlarda müstəqil oxuduğu, lakin proqrama daxil olan əsərlərin öyrənildiyi bölmə. "Kiçik qəhrəman" V sinifdə Fəsil 6 çərçivəsində məhz bu bölmədə keçilir.
Mövzu — Əsərdə bəhs olunan əsas məsələ. "Kiçik qəhrəman" hekayəsinin mövzusu kiçik yaşlı bir uşağın çətin anda göstərdiyi cəsarət və düzgünlükdür.
İdeya — Müəllifin əsər vasitəsilə çatdırmaq istədiyi əsas fikir. "Kiçik qəhrəman"ın ideyası: həqiqi qəhrəmanlıq yaşdan deyil, insanın xarakterindən, vicdanından və doğru davranışından asılıdır.
"Kiçik qəhrəman" əsəri haqqında ümumi məlumat
XüsusiyyətTəsvir
MüəllifAbdulla Şaiq (əsl adı Abdulla Talıbzadə, 1881–1959)
Əsərin adı"Kiçik qəhrəman"
JanrNəsr (hekayə)
MövzuKiçik yaşlı uşağın göstərdiyi cəsarət, düzgünlük və qətiyyət
İdeyaHəqiqi qəhrəmanlıq yaşdan deyil, insanın xarakterindən, vicdanından və doğru davranışından asılıdır
Proqramda yeriV sinif, Fəsil 6: Sinifdənxaric oxu

Cədvəl "Kiçik qəhrəman" hekayəsinin əsas xüsusiyyətlərini müəllif, janr, mövzu, ideya və proqramda yeri baxımından ümumiləşdirir.

✎"Kiçik qəhrəman" əsərinin məzmununun ümumiləşdirilməsi
  1. 1Əsərin mahiyyətini ifadə et: Şagird "Kiçik qəhrəman" əsərinin məzmununu bir cümlədə belə ümumiləşdirə bilər: hekayədə kiçik yaşlı qəhrəman çətin anda qorxmadan, düzgün seçim edərək öz cəsarətini nümayiş etdirir. Bu ümumiləşdirmə əsərin həm mövzusunu (uşaq cəsarəti), həm də ideyasını (qəhrəmanlığın yaşdan asılı olmaması) əhatə edir.
🚫Tez-tez səhv

Səhv: "Kiçik qəhrəman"ı şeir və ya nəzm əsəri hesab etmək. Abdulla Şaiqin "Xoruz", "Bənövşə", "Keçi" kimi məşhur şeirləri olsa da, "Kiçik qəhrəman" nəsr janrında — hekayə şəklində yazılmışdır. Janrı qarışdırmayın.

💡Qeyd

Yadda saxlayın: müəllifin əsl adı Abdulla Talıbzadə olsa da, o, Abdulla Şaiq təxəllüsü ilə tanınır. "Şaiq" sözü ərəbcə "həvəsli, maraqlı" mənasını verir — yazıçının uşaq ədəbiyyatına olan sonsuz həvəsini əks etdirir.

Qaydalar

  1. 1«Kiçik qəhrəman» əsərinin müəllifi Abdulla Şaiqdir (əsl adı Abdulla Talıbzadə, 1881–1959), Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının banilərindən biridir.
  2. 2Əsər nəsr janrında (hekayə) yazılıb və uşaq qəhrəmanlığından bəhs edir.
  3. 3Əsərin əsas mövzusu kiçik yaşlı uşağın göstərdiyi cəsarət və düzgünlükdür.
  4. 4Əsərin ideyası: yaş kiçik olsa da, insan cəsarətli, doğruçu və məsuliyyətli ola bilər.
  5. 5«Kiçik qəhrəman» V sinif ədəbiyyat proqramında Fəsil 6: Sinifdənxaric oxu bölməsində keçilir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq